BrightLights
History Class1

Opinie: Schijnemancipatie

Onlangs verscheen in de Volkskrant een artikel over de kinderen van laagopgeleide ouders; de eerste generatie universitair studenten. De integratie van deze studenten in het hoogopgeleide milieu schijnt problematisch te zijn, door conventies en algemene kennis. Maar doet het onderwijs niet iets verschrikkelijk mis, als de nieuwe generatie studenten blijft steken in een laagopgeleide omgeving?

Het probleem, zoals het werd geschetst door de studenten zelf, lag bij de algemene kennis die je niet meekrijgt op school. Klassiekers die je gelezen dient te hebben, maar ook de kennis die je dient te hebben van wijn en muziek. Het vormen struikelblokken bij de inmenging op de universiteit, maar ook bij een latere carrière. Zo blijven kinderen van laagopgeleide ouders buitenbeentjes in een intellectualistische cultuur.

Intelligentie in plaats van afkomst

Zelf ben ik ook de eerste generatie student. Mijn ouders prijzen het moderne schoolsysteem voor zijn emanciperende kwaliteiten. Het idee dat je intelligentie in plaats van je afkomst bepaalt waar je uiteindelijk belandt. De hobbels op de weg die het artikel bespreekt, herken ik dan ook. ‘Havo is toch ook goed?’, zeiden mijn ouders, waar de hoogopgeleide ouder zou knokken voor een gymnasiumopleiding voor zijn kroost. Meestal konden ze me niet met mijn huiswerk helpen, nog steeds is het meestgenoemde commentaar op mijn essays ‘klinkt interessant’. Ik heb daarentegen zelden een kloof opgemerkt tussen mijn wereld en de belevenis van studenten en scholieren die wél uit een hoogopgeleide familie kwamen.

Een vwo-opleiding en een bijpassend intelligentieniveau waren voor mij een logische aanleiding om het discours van het hoogopgeleide milieu tot me te nemen. Dat ik vwo deed, ging voor mij gepaard met een interesse in de onderwezen kennis. De literatuur verslond ik, ik ging zonder voorkennis naar klassieke concerten, tegenwoordig is mijn vocabulaire niet meer te onderscheiden van een student uit een geprivilegieerde familie. Mijn grootste interesses werden door klasgenoten op de middelbare school regelmatig bestempeld als elitair en pretentieus.

Hapklare info

Maar hoe kan het dat de interesses die voortkomen uit vwo- en universitaire kennis, niet de interesse hebben van deze eerste generatie? Als je een universitaire opleiding gaat doen, is het toch voordehandliggend dat je de onderwezen stof daadwerkelijk boeiend vindt? Hoe kan het dat je bijvoorbeeld Nederlands gaat studeren, maar je literaire kennis blijft steken op een lager niveau? Deze hiaat toont voor mij één van de grootste problemen aan van het onderwijs van tegenwoordig.

Op de middelbare school wordt de gevraagde kennis beperkt tot een tekstboek dat volgepropt is met zogenaamde feitjes. Vooral alfavakken kennen in het echt eigenlijk nauwelijks feitjes, en bestaan grotendeels uit aannames en redeneringen. Toch worden wetenschappelijke twijfels omgetoverd tot hapklare brokken informatie. Aan het eind van zo’n leerroute heb je aangetoond dat je heel veel info uit je hoofd hebt geleerd, zonder de essentie te kennen. De grote lezer, die laks is bij het schrijven van boekverslagen, scoort minder goed dan de leerling die zijn verplichte huiswerk afloopt en daarna weer GTST gaat kijken. Er is niets mis met de leerling die er geen ‘hoogopgeleide’ interesses op nahoudt, maar het systeem dat zulke leerlingen op de universiteit aflevert is gebrekkig.

Inzicht versus feiten

Door dit feitjesonderwijs krijgen leerlingen geen oprechte belangstelling voor de wondere wereld van kunst, literatuur, muziek, filosofie en geschiedenis. Ze krijgen aangeleerd dat rijtjes stampen meer loont dan in je zomervakantie een roman lezen. Mijn honger naar kennis heeft dan ook weinig bijgedragen aan mijn cijfers op de middelbare school. Het systeem steekt immers zo in elkaar dat het beoordelingsmodel geen oog heeft voor mijn interesse, leergierigheid of algemene ontwikkeling. Eén van de meest markante voorbeelden is de verplichte literaire leeslijst op de middelbare school. Het merendeel van de leerlingen geeft aan zijn plezier in het lezen te verliezen door de lijst. Dat terwijl een literaire interesse of analytisch inzicht op de universiteit veel bruikbaarder is dan alle personages van De ontdekking van de hemel op kunnen dreunen.

De Volkskrant presenteert de hoogopgeleide cultuur als een oud instituut, dat het best vergeten kan worden als we sociale klimmers willen stimuleren. Of we moeten die cultuur thuislaten, in plaats van politieke filosofie te bespreken bij de koffieautomaat. Dat is naar mijn idee een schijnoplossing. Onderwijs hoort een verheffende functie te hebben, maar met examens gebaseerd op rijtjes en feitjes, laat het hoogopgeleide en laagopgeleide milieus onaangetast. Zorg ervoor dat alle vwo-leerlingen worden ingeleid tot de universitaire cultuur, door ze een onstilbare honger naar kennis mee te geven. Pas dan heeft het onderwijs daadwerkelijk een emanciperende werking.

Nora

Nora

Hoofdredacteur van Brightlights.nl. In het dagelijks leven studeert ze geschiedenis in Amsterdam en is ze altijd bezig met 10 projecten tegelijkertijd. Ging van vwo naar havo en weer terug naar versneld vwo. Wordt week van stoffige literatuur en kriebelig als ze niet kan schrijven. Organisatiejunkie, omdat haar hoofd een oerwoud, dierentuin of 10-baanssnelweg is.

Reageren