BrightLights
bos

Advocaat van de aarde

Eén van Nederlands paradepaardjes op wereldwijd niveau (zeker na de recente vernedering van het Nederlands elftal) is het internationaal strafhof in Den Haag. Onder andere massamoordenaar Ratko Mladic, ‘de slager van Srebrenica’, werd er 3 jaar geleden na zijn arrestatie afgeleverd, terwijl de hele wereld toekeek hoe er eindelijk een proces tegen hem kon beginnen. De aandacht voor het rechtsgeding dat nog steeds loopt is inmiddels wel wat kleiner, maar toch heeft het internationaal recht wereldwijd een enorm aanzien.

Voor degenen die vrezen ooit naar de Hofstad te zullen moeten: er zijn slechts vier categorieën misdaden waarop het internationaal recht betrekking heeft, te weten genocide, misdaden tegen de menselijkheid, foltering en oorlogsmisdaden. Kleine kans dus dat je Mladic ooit zult hoeven tegenkomen. Sinds 2010 gaan er echter stemmen op om naast deze vier een nieuw soort internationaal misdrijf op de kaart te zetten, de zogeheten ‘ecocide’; niet alleen mensen, maar ook de natuur zou beschermd moeten worden tegen kwaadaardige en vernietigende daden.

Opkomen voor de aarde

Dit idee ontstond toen initiatiefneemster Polly Higgins zich 5 jaar geleden realiseerde dat er in de rechtszaal niemand opkwam voor de aarde. Sindsdien reist zij als zelfverklaarde advocaat van onze planeet de hele wereld over om mensen te verenigen tegen milieumisdaden en vraagt zich in onder meer een aantal TEDTalks hardop af hoe het toch mogelijk is dat massavernietiging van de aarde niet strafbaar is.

De harmonie tussen de aarde en haar bewoners lijkt ernstig verstoord te raken en overexploitatie tast natuurlijke bronnen steeds verder aan. Waarschuwingen zoals de succesvolle film An Inconvenient Truth van Al Gore (uit 2006 alweer) lijken mensen bewuster te maken van klimaatverandering, maar de praktijk laat zien dat milieuvervuiling en vernietiging van natuurgebieden nog onverminderd doorgaan. De aarde kan weliswaar zelf niet aangeven in hoeverre zij wordt mishandeld, maar door middel van de wetenschap kan simpel worden aangetoond waar het misgaat. Zelf vergelijkt Higgins het met een mishandeld kind: de advocaat kan door simpele aanwijzingen als blauwe plekken aantonen in hoeverre er schade is toegebracht, terwijl het kind zelf niet hoeft te kunnen getuigen. Via verschillende initiatieven probeert Higgins de Verenigde Naties nu zover te krijgen om ecocide als vijfde internationale misdrijf te erkennen.

Universele verklaring

Om deze negatieve spiraal te doorbreken stellen Higgings en co enkele maatregelen voor, te beginnen met een “Universele verklaring van de rechten van de aarde”, geïnspireerd op die van de mens uit 1948. Het doel is om uiteindelijk een wettelijke zorgplicht te introduceren, zodat er door iedereen rekening gehouden moet worden met de aarde. Vooral de multinationale bedrijven die verantwoordelijk zijn voor schade aan de aarde moeten hiermee aan banden worden gelegd. “Met het wrede en op hol geslagen kapitalisme zoals dat van vandaag de dag maken we in feite onszelf kapot, wij zijn zelf onderdeel van de aarde”, stelt de gevreesde Spaanse onderzoeksrechter Baltasar Gárzon, die het vaker tegen de gevestigde macht opneemt. Hij constateert dat de bedrijven die veel geld verdienen aan het verwoesten van de aarde, bijvoorbeeld in de grondstofwinning en energiesector, vaak gebonden zijn aan aandeelhouders en hun winst dus wel móéten maximaliseren, ook al heeft dat slechte gevolgen voor het milieu. Deze verplichting zou volgens hem moeten worden omgedraaid: in plaats van een plicht tot verwoesting zou er een plicht tot zorg voor de aarde moeten komen.

Met het inbrengen van dit argument verandert Gárzon de discussie in een ethisch-economische; hij stipt de negatieve gevolgen van een vrijemarkteconomie en ongebreideld handelskapitalisme aan. Deze kwestie, hoe belangrijk ook, is al decennialang aan de gang en zal door ecocide waarschijnlijk niet veranderen. Kopstukken van gevestigde politieke stromingen voeren de strijd om de grenzen van vrijheid al sinds zij bestaan, het milieu is slechts één van de onderdelen in dit debat. Ook de topmannen van de multinationals in kwestie zien het niet graag gebeuren dat zij straks naar Scheveningen moeten om ‘s ochtends te ontbijten naast Mladic, en oefenen invloed uit op de politiek om dit te voorkomen. De vraag is dan ook of Higgins (een ex-advocate) en Gárzon (een onderzoeksrechter) het puur om het milieu te doen is; zij brengen via ecocide een groter probleem in onze huidige samenleving naar voren: het kapitalistisch denken dat destructieve gevolgen kan hebben voor ons (mede)menselijke welzijn.

Democratie

Uiteraard verdienen de twee, en alle vrijwilligers die meewerken aan de campagnes, veel lof voor hun inzet; de aarde betaalt hen immers niet contant uit. De twee juristen hebben een mooi pleidooi verzorgd voor een betere omgang met de aarde, iets wat velen kan inspireren tot het nemen van verantwoordelijkheid ten opzichte van de natuur. Die boodschap loont, niet alleen voor ons, maar ook voor toekomstige generaties.

De kans is echter klein dat deze nieuwe inzichten het tot echte wetgeving zullen schoppen. Het feit dat er voor het idee ‘ecocide’ nu al 5 jaar lang wordt gepleit, terwijl veel mensen er nog nooit van hebben gehoord, geeft aan hoe moeilijk het is om een dergelijk punt in de politiek naar voren te brengen. Het enige pad dat zou kunnen leiden tot de uniforme zorgplicht voor de aarde, die op den duur noodzakelijk wordt om klimaatverandering enigszins af te remmen, is de democratie. Wanneer ieder die zich door deze ideeën geïnspireerd voelt zich inzet en invloed uitoefent op het politieke discours, zal er een voedingsbodem ontstaan voor het debat waar juist nu zo’n sterke behoefte aan is. Niet slechts over het milieu, maar voornamelijk over de gevolgen van het westerse kapitalisme.

Reageren